Leçons de Pèrsia
Eth prumèr atac d’Estats Units e Israèu contra Iran me suspren quan tot just començaua a liéger Mons en guèrra, d’Anthony Pagden, monumentau trabalh de 2008 sus era istòria de lutes, mès tanben d’encontres, entre çò qu’auem vengut en identificar Occident e Orient. Daurís eth libre damb eth mite grèc deth rapte d’Euròpa, sequestrada per Zèus transformat en un taure blanc, mentre era princesa fenícia recuelhie flors. Se la emportèc eth pair des dius enquia Crèta. Era pregunta semble inevitabla: enquia on vòlen amiar-la aué es sòns sequestraires, tant eth Zèus american coma es sòns taures interiors? Un mite que, non pas oposat ara rason, encara mos interpèlle. Ad aguesta Euròpa sosmetuda que recuelh flors en un món ahlamat. Era origina d’aguesta istòria entre un Orient tan diuèrs, de China ath Gòlf Persic, e un Occident deth quau s’a erigit en egemon er impèri nòrdamerican se place entre era Pèrsia des Aquemenides e eth món ellenic, per miei des figures imponentes de Dari e Alexandre. Ua relacion de mès de dus mil ans de guèrres, invasions, conflictes d’idèes, valors e cultures, mès tanben d’intercambis, comèrç e influéncia mutuau, coma Alexandre mòstre damb ua conquèsta implacabla de Pèrsia, ua des granes civilizacions dera istòria, dera quau adòpte costums e vestimentes, qu’ath temps genèren tensions entre es grècs. Entretant, s’an succedit ua Glèisa triomfanta, era arribada der islam, ua reforma e ua contrareforma, un islam sunnita e un de chiïta, en ua region, ath delà, damb regims tan absoluts coma Iran, mès aliadi d’Occident.
Pagden explique eth testimòni de Sir William Jones, un prestigiós lingüista e jurista deth sègle XVIII, que ja regretaue que “era màger part des europèus tracten es orientaus coma sauvatges ignorants”. Tà Jones era civilizacion, sigue d’Orient o d’Occident, se definís “pera cortesia e era urbanitat, er amor ara poesia e era practica dera vertut”, çò que serie era Illustracion, aué enfosquida pes naui barbars dera guèrra.
