Derròta estonanta

Era Republica francesa ven de plaçar a Marc Bloch en Panteon, lòc eminent dera memòria des sòns ciutadans illustres. Bloch renauic era istoriografia damb era fondacion, damb Lucien Febvre, en 1929, des Annales, per miei d’ua vision integrau dera istòria. N’ei un exemple Era societat feudau. Frut dera luta ena Resisténcia ei Era estonanta derròta, vertadèr testimòni etic e vitau, escrit en 1940. En aqueri moments, França se tròbe en ua “orribla situacion”, ena quau era sòrt deth país “a deishat de depéner des francesi”. Ad aquera feblesa arribe a compdar de diuèrsi factors: eth retard intellectuau des classes dirigentes “e es sòns ressentiments”, es propagandes qu’intoxicauen as obrièrs, eth mauèster imperant en exèrcit e era nacion. D’origina judiua, er istorian siguec excludit dera foncion publica peth regim de Vichy. Mès, non se limite a relatar-mos ce qué passe, senon que se met en accion coma republican comprometut damb era vertat —Dilexit veritatem ei eth sòn epitafi—, pr’amor qu’er amor ara pàtria non ei incompatible “damb er internacionalisme der esperit o des classes”. Quan hè examen de consciéncia, avertís qu’en ua nacion “jamès un còs professionau ei per eth solet responsable, de forma totau, des pròpri actes”, per’mor qu’es nauts estaments prenen part d’un “ambient psicologic”. En aquera atmosfèra, se predicaue era “tornada ara tèrra” contra er “americanisme”, hònt de desviacion des valors antigues e originaus. A despiech que laude er “arraïtzament” des pòbles, Bloch denoncie es “sermons” que hadien apologia dera França rurau e qu’amagauen en vertat “interèssi complètament de d’auti ath benèster des francesi”. Torturat pera Gestapo enquiara mòrt, en 1944, eth professor mos ensenhèc qu’era istòria ei ua sciéncia deth cambi, pr’amor que non se repetís tostemp dera madeisha forma, senon qu’ajude a compréner era estructura sociau, tecnica e mentau en qué se genèren es malurs qu’aué mos menacen e pòden constituïr era seme d’ua naua derròta.