Lengua e país

Qué ei er uman, se non ua creatura dotada de lenguatge? De logos, coma diderien es filosòfs. Autors coma Herder, e ja abantes Vico, hèn possibla ua virada lingüistica deth pensament. Eth cogito ergo sum se torne un parli, donc sò. Èster uman ei èster parlant, capable de rason. Atau, era lengua ei frut der uman, format entà parlar. Sonque cau veir es pòbles que s’exprèssen de diuèrses formes, per miei des proeses antigues e es relats de beresa e malurs, mès tanben des prètzhèts dera vida vidanta. E per aguest motiu, coma explicaue eth professor Pedro Ribas, mos cau hèr un torn pera tèrra —dispariona ar èster, segontes Villacañas— entà conéisher era diversitat de lengües e estils en qué er uman abite eth sòn lòc. Herder, persute Ribas, mos ensènhe qu’era lengua ei ua sòrta de cramba deth tresaur que sauve es paraules creades e transmetudes ath long dera istòria. Era lengua ei utís de comunicacion. E açò ja ei subergessent, pr’amor que comunicar ei compartir, méter en comun, a despièch des barrères iniciaus que se poguen lheuar, entà gésser deth cercle autoreferenciau pròpri dera rèsta d’animaus. Non èm monades sense hièstres, coma poderíem endonviar per mor de Leibniz, senon èsters dubèrti ara comunicabilitat lingüistica. Pòc compreneríem aguesta Val sense sa forma de compartir es causes, qu’ei er aranés. Aquera cramba deth tresaur, qu’ajude a desnishar er anma. Er aranés ei era nòsta forma d’abitar era tèrra. E açò non ei un acadeament ara esséncia der èster, senon, d’ençà der encastre locau a on se jargue, implique elevacion ar universau deth gran ligam deth saber e era cultura. Pr’amor qu’es lengües son frut sustot des pòbles e es parlants, a compdar dera sua condicion reflexiva. Ena reflexion de pensar es sensacions o de reconéisher quauquarren, er uman cree lenguatge. Era lengua ei atau acòrd damb er anma, autant de besonh coma conservar-ne es expressions genuïnes e compartir-la damb es qu’abitam aguest lòc aperat Aran.