Nòsta Euròpa medievau
Era idèa dera Euròpa medievau ei lèu ua redondància, pr’amor qu’Euròpa ei un producte medievau. Atau se despren deth libre Es rotes deth coneishement, de Franco Cardini, catedratic d’Istòria Medievau ena Universitat de Florència, a on detalhe es origines d’aguesta pàtria comuna. Contra eth topic d’ua Edat Mieja escura e isolada, aguest trabalh demòstre qu’era societat medievau ère permeabla e connectada peth coneishement, de Roma a Constantinobla e Jerusalèm, d’Alexandria a Ravenna, d’Aquisgran a Cluny, de Chartres a Cordòba. En Aquisgran establís Carlemanh eth caput mundi deth christianum imperium, neishut en 800. Er impèri e era institucion deth papat seràn fontes iuris de çò de politic e sagrat. Dempús dera peada bizantina e musulmana, era Mediterranèa se ramplirà des batèus “des viles maritimes italiques, occitanes e catalanes”. Er impuls culturau se configurarà enes sègles XI e XII damb es occitans trobadors ena celebracion dera vida, era natura, era joenessa, era salut e er amor, de viatges damb accent erotic e edonista, enquiath punt qu’er amor cortés serà pèira angulara d’ua filosofia, ua estetica e ua mistica qu’influiràn en autors coma Bernat de Claraval. Bona pròva d’aguest coneishement compartit ei er art romanic, mès pròpri deth paisatge rurau, testimòni notable dera renovacion artistica qu’acompanhe es grani progrèssi d’Euròpa e basa dera arquitectura deth gotic de ciutat. Enes viles creisherà era capacitat de liéger e escríuer gràcies “precisament ara educacion publica”. E ací cau destacar un des grani legats medievaus: es universitats, centres de renovacion intellectuau. Era prumèra nèish en Bolònia, damb precedents en 1088. Paradigma deth prumèr umanisme serà Petrarca, mès tanben le prebotjaràn pintors, escultors e arquitèctes, tanben mètges e notaris, damb un sens practic, a on convergien art e tecnica damb libertat, audàcia e independéncia de critèri, raïtzes der umanisme civic d’un periòde e ua Euròpa que non podem malaguanhar.
